Zmiany w prawie spadkowym

W dniu 18.10.2015r.  weszły w życie nowe przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zmiany zasad odpowiedzialności za długi spadkowe. Celem tej nowelizacji jest wprowadzenie odpowiedzialności z tzw. dobrodziejem inwentarza, czyli do wysokości wartości aktywów spadkowych, w miejsce do tej pory obowiązującej zasady odpowiedzialności nieograniczonej.

Do tej pory, gdy spadkobierca nie chciał spłacać długów spadkowych musiał złożyć w sądzie lub u notariusza oświadczenie o odrzuceniu spadku lub – gdy nie chciał spłacać tych długów bez ograniczeń – oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenia te należało złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku. Jedynie wobec osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych, osób co do których istnieją podstawy do ich całkowitego ubezwłasnowolnienia oraz osób pranych brak oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku był równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Dokonana nowelizacja przepisów prawa spadkowego powoduje, że w chwili obecnej brak złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Taka sytuacja powoduje, że spadkobiercy, który nie złożyli żadnego oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku w powyższym terminie są chronieni gdyby okazało się, że spadek który otrzymali obciążony był długami. Ochrona ta polega na tym, że odpowiadają oni za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Warunkiem takiej ograniczonej odpowiedzialności jest rzetelne sporządzenie wykazu inwentarza lub spisu inwentarza.

Nowelizacją została również wprowadzona nowa instytucja – wykaz inwentarza. Do tej pory w prawie spadkowym istniał bowiem tylko spis inwentarza sporządzany odpłatnie przez komornika lub notariusza. Obecnie wykaz inwentarza, który sporządza się według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, może sporządzić spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, zapisobierca windykacyjny oraz wykonawca testamentu. Wykaz ten może zostać złożony u notariusza bądź w sądzie spadku lub w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz inwentarza.  Sporządzający wykaz inwentarza powinien podać w nim z należytą starannością wszystkie przedmioty należące do spadku oraz przedmioty zapisów windykacyjnych z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a także długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku. W przypadku ujawnienia innych przedmiotów lub długów spadkowych złożony wykaz inwentarza należy uzupełnić.

Istotnym jest, że spadkobierca powinien spłacać długi spadkowe według złożonego wykazu inwentarza. Spadkobierca winien jednak brać pod uwagę wykazy inwentarza złożone przez inne upoważnione osoby. Natomiast po sporządzeniu spisu inwentarza spadkobierca winien spłacać długi spadkowe według spisu a nie wykazu inwentarza.

Nowelizacją przepisów o odpowiedzialności za długi spadkowe nałożono również na spadkobierców przyjmujących spadek z dobrodziejstwem inwentarza obowiązek dołożenia należytej staranności przy spłacaniu długów spadkowych. Oznacza to, że spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza odpowiada za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił, jedynie gdy wykaże, że o tych niespłaconych długach nie wiedział lub przy należytej staranności nie mógł się o nich dowiedzieć.  Natomiast gdy spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacając niektóre długi spadkowe, wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie długi spadkowe. To ostatnie nie dotyczy spadkobiercy niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych oraz spadkobiercy  co do którego istnieją podstawy do ich całkowitego ubezwłasnowolnienia.

Wraz z nowelizacją przepisów Kodeksu cywilnego dokonano zmian w Kodeksie postępowania cywilnego w zakresie spraw prawa spadkowego. O zmianach tych będzie można przeczytać w kolejnym wpisie.